Historia kościoła

Historia

Kościół pw. św. Barbary, a pierwotnie pw. św. Barbary oraz św. Marii Magdaleny ufundowany został przez chorążego poznańskiego Mikołaja Tomickiego w 1463 roku. Działania chorążego wynikały przypuszczalnie z pobudek religijnych, jak i chęci zaakcentowania wysokiego statusu majątkowego. Niemałe znaczenie miała także duża odległość od dotychczasowego kościoła parafialnego w Słupii. Ze względu na ograniczone możliwości finansowe i konieczność równoczesnego wyposażenia wnętrza świątyni oraz zbudowania plebanii, Mikołaj Tomicki postawił kościół jednonawowy, bez wieży. Fundator zdecydował się jednak na wybór droższego, ale trwalszego materiału – cegły, pomimo dostępności i niższych kosztów zakupu drewna. Tomicki postawił kościół w centralnym miejscu wsi – na przecięciu głównych dróg i w sąsiedztwie rodzinnego dworu Tomickich zlokalizowanego nad brzegami jeziora.

Architektura

Budynek świątyni, zwrócony w kierunku wschodnim, ze swojego gotyckiego charakteru zachował jedynie kształt bryły ze stromym i spadzistym dachem oraz mocnymi przyporami. Pierwsze elementy barokowe – chrzcielnice i ołtarz główny, wprowadziła w II połowie XVII wieku rodzina Opalińskich. W 1761 roku z inicjatywy Doroty Jabłonowskiej, dokonano znacznych zmian w formie i wyposażeniu kościoła. Frontowi nadano postać barokową, zmniejszono liczbę okien i zatarto ich ostrołukowe wykończenia. Dodatkowo znacznie obniżono sufit kościoła, przysłaniając gotyckie sklepienie i otynkowano ściany świątyni.

Wnętrze

Wyposażenie wnętrza kościoła stanowią  w większości zdobne i bogato złocone elementy w stylu barokowym i rokokowym: ołtarze boczne św. Barbary oraz Matki Bożej z Dzieciątkiem i ołtarz główny z rzeźbami św. Anny Samotrzeciej, św. Jadwigi i św. Doroty, św. Piotra i Pawła.

Płyty nagrobne

Unikatowymi na skalę krajową i europejską są dwie renesansowe płyty nagrobne chorążego Mikołaja Tomickiego, znajdujące się we wnętrzu świątyni.

  1. Pierwsza, wykonana została z piaskowca na początku XVI wieku. W rogach umieszczono 4 herby rodowe: Tomickich – herb Łodzia, żony Mikołaja – Nałęcz, oraz babek – Leliwa i Jastrzębie. Płyta z napisem „Tu spoczywa szlachetny pan Mikołaj Tomicki chorąży poznański, fundator tego kościoła. Niech spoczywa w pokoju. 1478” przedstawia stojącą postać w zbroi i okrągłej czapce, obok którego widnieje wbity w ziemię miecz.
  2. Druga ufundowana została przez syna Mikołaja – Piotra Tomickiego w 1524 roku. Jest to jedna z dwunastu zachowanych płyt nagrobnych wykonanych z brązu w sławnej pracowni braci Vischerów w Norymberdze. Płyta składa się z 4 części głównych oraz 6 bocznych. Przedstawia Mikołaja Tomickiego w pełnym uzbrojeniu, z płaszczem lecz bez nakrycia głowy, o którego ramię wsparta jest chorągiew, a u stóp leży hełm z pióropuszem. W górnym lewym rogu znajduje się herb Tomickich, a w tle widnieją budynki renesansowego miasta. Całość kompozycji otacza fryzowy wieniec, a u dołu płyty umieszczono łaciński napis: „Mikołajowi Tomickiemu, chorążemu poznańskiemu, w wojnie i pokoju sławnemu, szczególnie cnotami roztropności i pobożności, czystością życia i troski o chwałę Bożą i wiarę – Piotr biskup krakowski i poznański i podkanclerze Królestwa Polskiego ojcu najlepszemu i dobrze zasłużonemu położył dnia 2 lipca 1524 roku”.

Dzwony

W drewnianej, zabytkowej dzwonnicy po wschodniej stronie kościoła znajdują się 2 historyczne dzwony. Pierwszy, wykonany w 1541 roku zdobi łaciński napis „O rex gloriae veni cum pace”. Drugi, odlany w 1613 roku, oprócz inskrypcji łacińskiej „Gloria in excelsis Deo” posiada pierwszy w Wielkopolsce, a przypuszczalnie i w kraju napis w języku polskim głoszący „Przez Bossum (Bożą) pomoc uliał mie Hans Renagel 1613”.

Otoczenie kościoła

Świątynia, znajdująca się na lekkim wyniesieniu, w stosunku do pozostałej części wsi, otoczona jest starym, kamiennym murem oraz starodrzewem lipowym. Niegdyś w obrębie kościelnych murów znajdował się cmentarz, pod koniec XIX wieku przeniesiony poza tereny zabudowań wsi. Kościół jest doskonale widoczny od strony głównych dróg dojazdowych do wsi: od Rybojedzka i Tomiczek.

oprac. Miriam Kaźmierczak